حسنعلى خان افشار
227
سفرنامه لرستان و خوزستان ( فارسى )
هم پىريزى يا ساخته باشد . از جملهء اينها قلعه فلكالافلاك است كه نه تنها نويسندهء حاضر بلكه بسيارى ديگر نيز بناى آن را به او نسبت مىدهند . يكى از گزارشگران گمنام نيز به اين نكته پرداخته اشت و مىنويسد : « از جمله يك اطاق در سر برجى ساخته و فلك الافلاك نام نهادهاند و از تمام عمارات قلعه بلندتر است . « 1 » » آنچه از اين سخن نيز برمىآيد مىتوان گفت دولتشاه قلعه را تعمير كرده است نه اينكه بنيان نهاده باشد و احتمالا بكاربردن نام فلك الافلاك از اين زمان براى آن تثبيت مىشود . 48 - در گزارشهاى بعدى تنها از چهار محلهء زيد بن على ، بابا طاهر ، درب دلاكان و پشت بازار ياد شده است همچنين از هفت محلهاى كه در اينجا آمده است ، اكنون نيز چهار محلهء يادشده پابرجا هستند و بقيه از ميان رفتهاند . با اين همه محله سرگرداب در ضلع شمالى سبزه ميدان امروزى جاى داشته است و تا زمان ما گرداب آن در اين مكان باقى است . مردم اصيل و قديم خرمآباد هنوز هم اين محله را به اين نام مىشناسند . محله سادات در فهرست بعدى نيامده است و نيز نشانى درست از آن در دست نداريم سالمندان و بزرگان شهر نيز وجود محلهء مستقلى براى سادات را به ياد ندارند . چنين كه برمىآيد اين محله ، احتمالا تا پيش از نگارش « جغرافياى لرستان » ( 1300 ق . ) از ميان رفته است . محلهء پشت بازار از بالاى ميدان كاروانسرا ، در ميان بازار خرمآباد ، آغاز مىشود و به كوه پاسنگر منتهى مىگردد ، به اين سبب پشت بازار نام گرفته است . محله باباطاهر در فضاى ميان ميدان كاروانسرا و قلعهء فلك الافلاك قرار دارد و نام آن از مقبرهاى به اين نام ، واقع در ميان محله ، گرفته شده است . در گذشته ساكنان اين محله خانوادههاى شجاعى و چاغروند بودهاند . محله امامزاده در پيرامون مقبرهء زيد بن على جاى دارد . محله واليه جايى بوده است كه اكنون راستهء بروجردها قرار دارد گفته مىشود كه بيشتر ساكنان اين محله ديوان بيگيها بودهاند كه در اصل والىزاده نيستند و بهعلت پيوندى كه با والىها داشتهاند جزو والىها بهشمار مىآمدهاند و بازماندگان واليان خانوادهء معجزيها هستند . محله درب دلّاكان يا در دلّاكى هنوز در ميان محله بابا طاهر و
--> ( 1 ) . جغرافياى لرستان ( نسخه خطى ) ، ص 4 و نيز نك : همانجا ، ص ص 4 - 6 ؛ استاندارى لرستان ، مطالعات اجتماعى فرهنگى لرستان ، ج 1 ، ص ص 46 - 58 ؛ محمود ميرزا ، مجمع محمود ( مقصود جهان ) ، ص ص 403 - 404 .